Kene ler, kan emerek beslendikleri için hemen tüm yabani ve evcil hayvanlarin (inek, koyun, köpek, kemiriciler, yerde beslenen kuslar vb.) üzerinde bulunabilir ve bu hayvanlardan insana geçebilirler. Ayrica, çalilik ve yesil, yüksek otlu alanlarda bulunan keneler, beslenmek için dogrudan insanlara da geçip isirabilirler. Bu nedenle daha çok kirsal bölgelerde ve hayvancilikla ugrasan kisilerde görülmekle birlikte kentsel alanlardaki uygun ortamlarda da bulunabilirler.

Virüs ile bulasmis keneler , kan emisini tamamladiktan sonra ayrilirken bir sivi salgilarlar. Virüs genellikle bu sivi ile bulasir. Kan emdikleri ve virüs ü bulastirdiklari tüm canlilar hasta olabilir fakat hastalik genellikle hayvanlarda hafif ve bulgusuz seyreder. Bu nedenle daha az görülmekle birlikte hasta hayvanlarin salgilari ve kanlari araciligiyla da hastalik bulasabilir.

Kenelerin kan emisi genellikle uzun bir süreçtir . Sinekler gibi hemen sokup kisa sürede kan emisini birakmazlar. Kan emmeye baslayan kene , agiz kismindaki hortumunu cilt içine sokar ve doyuncaya kadar çikartmaz. Bu hortum, geri çikisi engellemek için çikintilar içerdiginden kolay çikmaz. Bu nedenle keneyi çikartmak için zorlamamak gerekir. Çok zorlandiginda sivi yi erken salgilayip virüs ü bulastirabilir veya boru kismi koparak cilt içinde kalabilir. Ayrica, zorlama kenenin patlayarak enfekte sivi ve kan inin cildimizdeki çiziklerden ya da gözümüze siçrayarak bulasmasina yol açabilir. Bu nedenle vücuda yapisik kene görüldügünde bir cimbizla agiz kismindan tutularak yavasça saga-sola oynatilip bir vida gibi çikartilmaya çalismali ya da bir saglik kurumuna basvurularak çikartilmasi saglanmalidir.

Hastalik olusmasi ve bulgulari:
Hastalik genellikle kene isirigi ile virüs ün bulasmasindan 1-3 gün sonra ortaya çikar. Bu süre en fazla 9 güne kadar uzayabilir. Hasta hayvanin kan ve vücut sivi lari bulasmis ise bu durumda hastaligin ortaya çikisi 13 güne kadar uzayabilmektedir.

Ates , kiriklik, bas agrisi, halsizlik , asiri duyarlilik, kol , bacak ve sirtta siddetli agri ve belirgin istahsizlik bulgulari ile baslar . Bazen kusma , karin agrisi ve ishal olabilir.
Ilk günlerde yüz ve gögüste küçük cilt alti kanamalari, gözlerde kizariklik, gövde, kol ve bacaklarda bir yere çarpmis gibi cilt alti kanamalar olusabilir. Burun kanamasi, kanli kusma , kanli diski lama, kanli idrar görülebilir. Vajinal kanamaya da rastlanabilir. Agir olgularda hepatit , karaciger , böbrek , akciger yetmezlikleri olusabilir.

Tedavi:
Diger çogu virüs hastaliklarinda oldugu gibi bu hastaligin da dogrudan bir tedavisi ve etkili bir ilaci olmayip daha çok destek tedavisi ve bulgulari gidermeye yönelik tedaviler ve bazi antivirütik ilaçlar uygulanmaktadir. Erken dönemde baslanilan destek tedavi daha basarili sonuç vermektedir. Geç baslanilan tedavi ve agir seyredebilen hastalik öldürücü olabilmektedir. Hastaliga karsi asi çalismasi yürütülmekle birlikte henüz koruyucu bir asi gelistirilememistir.

Korunma:
Hastalik, kenelerin sokmasi sonrasi salgiladiklari svi yla, kenelerin çikartilirken ezilmesi sonucu çi kan sivi ve kan iyla veya kene sokmasi sonucu virüs ü alip hasta olmus hayvanlarin kn ve salgilari ile bulasabilmektedir. Bu nedenle: Mera ve meskenlerde yerlesik keneler kan emerek beslenirler. Hayvanlari kenelerden uzak tutarak kenelerin yayilmalari engellenmelidir.

Yesil ve piknik alanlarina gidildiginde (su kenarlari, otlaklar, çalilik ve yüksek otlu alanlar) uzun giysiler giymeli, bacaklari açikta birakmamali, paçalar çorap içine konulup kenenin vücuda ulasmasi zorlastirilmalidir. Dönüste tüm vücut kontrol edilip yapisik kene olup olmadigina bakilmalidir.

Yesil alanlara giderken böcek kaçirici sivi ve jeller cilde sürülebilir veya giysilere emdirilebilir. Bu maddelerin az da olsa saglik sakincalari oldugu dikkate alinmalidir. Hayvan besliyorsaniz hayvanlarinizi dolastirirken onlara da bu sivi lardan sürebilirsiniz. Vücuda yapisik kene tespit edildiginde keneyi çikartmak için fazla zorlamamali, halk arasinda yaygin oldugu sekliyle sigara veya kibritle yakma, kenenin üzerine kolonya, alkol veya diger kimyasal maddeler uygulanmamalidir. Bu maddeler kenenin daha erken asamada kusmasina ve enfekte sivi yi vücudumuza salgilamasina neden olabilir.

Vücuda yapisik kene tespit edildiginde eldiven takarak ve bir cimbiz ile kene vücuda yapisik agiz kismindan tutularak yavasça saga-sola sallanarak bir vida gibi çikartilmali veya bir saglik kurumuna basvurularak çikartilmasi saglanmalidir. Hasta kisiler ile temasta vücut sivi lari araciligiyla bulasma olabilecegi unutulmamalidir.

Artik piknik yapmak da riskli hale geldi.
Kenelerle karsilasmamaniz dilegiyle,

Dr. Murat FIRAT
Halk Sagligi Uzmani